Garnet bir mineral grubudur
Garnet denildiğinde çoğu kişinin aklına koyu kırmızı bir süs taşı gelir. Oysa garnet, aynı kübik kristal yapıyı paylaşan bir silikat mineralleri grubunun ortak adıdır. Grubun üyeleri yapılarındaki metal elementlerle birbirinden ayrılır. Bu farklılık, renklerin koyu kırmızıdan turuncuya, yeşilden siyaha kadar uzanmasının nedenidir. Türkçede granat adıyla da bilinen garnetin adı, tanelerinin nar tanelerine benzetilmesinden gelir.
Garnet kristalleri doğada sıklıkla on iki yüzlü (rombik dodekahedron) ya da yirmi dört yüzlü biçimlerde, yuvarlağa yakın taneler hâlinde bulunur. Mineralojide grup iki seriye ayrılır: alüminyum ağırlıklı pirop, almandin ve spessartinden oluşan seri ile kalsiyum ağırlıklı uvarovit, grossular ve andraditten oluşan seri.
Garnet grubunun başlıca mineralleri
Almandin
Demir ve alüminyum içerir. Rengi koyu kırmızıdan kahverengimsi ve morumsu kırmızıya kadar değişir. Grubun en yaygın üyelerinden biridir ve endüstriyel aşındırıcı olarak kullanılan garnetin büyük bölümü almandin ya da almandin ağırlıklı karışımlardır.
Pirop
Magnezyum ve alüminyum içerir. Genellikle koyu, ateş kırmızısı tonlardadır. Süs taşı olarak bilinen kırmızı garnetlerin önemli bir kısmı pirop ya da pirop ile almandin karışımıdır.
Spessartin
Manganez ve alüminyum içerir. Rengi turuncudan kırmızımsı kahverengiye uzanır. Parlak turuncu örnekleri süs taşı olarak değerlidir.
Grossular
Kalsiyum ve alüminyum içerir. Renksiz, yeşil, sarı, turuncu ve kahverengi olabilir. Yeşil tsavorit ve turuncu kahverengi hessonit, grossuların süs taşı olarak bilinen çeşitleridir.
Andradit
Kalsiyum ve demir içerir. Sarı, yeşil, kahverengi ya da siyah renkte olabilir. Yeşil çeşidi demantoid, siyah çeşidi melanit olarak bilinir.
Uvarovit
Kalsiyum ve krom içerir. Zümrüt yeşili rengiyle tanınır. Kristalleri genellikle çok küçük olduğundan kesilip işlenmesi nadirdir; daha çok kayaç yüzeyinde parlak yeşil kristal kümeleri hâlinde görülür.
Doğadaki garnetler çoğu zaman bu üyelerin saf hâli değil, birbirine karışmış ara bileşimleridir. Bu yüzden aynı yataktan çıkan garnetler arasında bile renk ve bileşim farkları görülebilir. Örneğin süs taşı piyasasındaki pek çok kırmızı garnet, pirop ile almandin arasında yer alan bir karışımdır ve tek bir tür adıyla tam olarak tanımlanamaz.
Garnet doğada nerede oluşur?
Garnet en sık metamorfik kayaçlarda, yani yüksek sıcaklık ve basınç altında yeniden kristallenen şist ve gnays gibi kayaçlarda oluşur. Bazı magmatik kayaçlarda da bulunur. Garnet sert ve kimyasal olarak dayanıklı olduğu için, içinde bulunduğu kayaç aşındığında kolayca yok olmaz. Akarsular ve dalgalar garnet tanelerini taşıyarak daha hafif minerallerden ayırır; böylece nehir yataklarında ve sahillerde garnetçe zengin kum birikimleri oluşur. Endüstriyel garnetin bir bölümü sert kayaçlardan kırılarak, bir bölümü de bu tür doğal kum yataklarından elde edilir.
Garnetin genel fiziksel özellikleri
Garnet camsı bir parlaklığa sahiptir ve belirgin bir dilinim göstermez; kırıldığında düzensiz ya da midye kabuğunu andıran yüzeyler oluşur. Yaygın minerallerin çoğundan daha yoğundur. Sertliği kuvarsla aynı düzeyde ya da biraz üzerindedir. Kimyasal olarak dayanıklıdır ve suyla tepkimeye girmez. Bu özelliklerin tamamı, garnetin hem süs taşı hem de endüstriyel aşındırıcı olarak kullanılmasını açıklar.
Değerli taş garnet ile endüstriyel garnet arasındaki fark
Takıda kullanılan garnet ile kumlamada kullanılan garnet aynı mineral grubundandır, ancak seçim ölçütleri tamamen farklıdır:
- Değerli taş garnet: Şeffaflık, renk, temizlik ve kristal büyüklüğüne göre değerlendirilir. Kesilip parlatılarak takılarda kullanılır. Ocak ayının doğum taşı olarak da bilinir.
- Endüstriyel garnet: Görünüşü önemli değildir. Sertlik, tokluk, yoğunluk, tane şekli ve temizlik belirleyicidir. Kırılır, yıkanır, kurutulur ve mesh sınıflarına ayrılarak aşındırıcı ya da filtre medyası olarak kullanılır.
Endüstriyel garnetin değeri, kristallerin belirgin bir dilinim düzlemi olmadan kırılmasından gelir. Bu kırılma sonucu oluşan keskin ve köşeli taneler, kumlamada yüzeyi etkili biçimde aşındırır ve su jetinde kesme işini üstlenir. Garnetin sertliği kuvarsla aynı düzeyde ya da biraz üzerindedir; bu da onu hem etkili hem de makine parçalarını aşırı yıpratmayan dengeli bir aşındırıcı yapar.
Tür adı değil, tane sınıfı ve temizlik
Kumlama, su jeti kesimi ya da filtrasyon için garnet seçerken tür adından çok tane sınıfı ve temizlik önemlidir. Stoktaki mesh sınıflarını ve genel kullanım eğilimlerini garnet kum ana sayfamızda bulabilirsiniz. Garnetin kum hâline nasıl getirildiğini merak ediyorsanız garnet kum nedir yazımıza, işinize uygun sınıf ve teklif için iletişim sayfamıza göz atabilirsiniz.
